Tadeusz Kosmus

Wielcy rodzice w hodowli liliowców

W latach 80 i 90 ub. wieku, w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej grupa pasjonatów, wśród których byli hodowcy zarówno profesjonalni jak i hobbyści, wprowadziła liliowce na nowy, - wyższy poziom rozwoju. Oczywiście wszyscy oni bazowali na wcześniejszej pracy naukowców-botaników, którzy swoje dokonania hodowlane wyprowadzili z gatunków i odmian botanicznych.

Nowoczesny liliowiec ogrodowy tamtych czasów posiadł cechy, które pośród odmian wyjściowych były zaledwie zarysowane, a często, zupełnie jeszcze nieujawnione. Siłą rzeczy tylko w tej niewielkiej liczbie nowoczesnych odmian, hodowcy ześrodkowali swoje wysiłki, dokonując wielu skrzyżowań. I tak lawinowo powstawały kolejne nowe odmiany, tym liczniejsze, im bardziej zaskakujące i fascynujące efekty ujawniały się pośród siewek.

W ramach tytułowego rozważania pragnę ukazać, które z używanych powszechnie odmian zasłużyły się w sposób szczególny w tym wielkim procesie doskonalenia liliowca. Konieczność używania stosunkowo niewielkiej liczby odmian, z jednej strony zawęża analizę, ale z drugiej daje obfite wnioski ukazując bogactwo i różnorodność cech tychże odmian, jako że użyte zostały w niezliczonych skojarzeniach hodowlanych. Wskazuje to na wręcz niewyczerpane możliwości skupione w ich kodzie genetycznym.

Jedynym wymiernym świadectwem „zasług” poniesionych przez określoną i zdefiniowaną odmianę w procesie doskonalenia liliowca jest jej udział w kreowaniu nowych odmian, lub innymi słowy, liczba dzieci, które powstały w wyniku skrzyżowań z jej udziałem.

Prowadzone w tym zakresie statystyki pozwalają wskazać, które spośród wielu tysięcy odmian liliowców cieszyły się w przeszłości największą popularnością i które w procesie kształtowania współczesnego oblicza kwiatu liliowca posiadają największe zasługi.

Na niżej zamieszczonych rycinach przedstawiono Wielkich Rodziców w historii hodowli liliowców w ubiegłym wieku. Obok nazw pod zdjęciami umieszczono w nawiasach liczbę nowo powstałych  odmian z udziałem każdego z Wielkich Rodziców.

Zbiór ten zawiera odmiany, które nie tylko ówcześnie ale również aktualnie mają swój wielki wkład w postępie rozwoju nowoczesnego liliowca.

Oceniając wielokrotność używania w pracach hodowlanych kolejnych odmian należy stwierdzić, że wynikało to zarówno ze wspomnianego ograniczonego wyboru ale też zapewne z ukształtowanej mody, a w dalszej dopiero perspektywie sytuować można świadomy i celowy dobór hodowcy. Nie sposób jednak nie uznać, że część wymienionych odmian posiada szczególne cechy predestynujące je do ciągłego właściwie wykorzystywania w procesie hodowlanym. Zobaczyć to można analizując użyte najstarsze odmiany rodzicielskie u odmian zarejestrowanych w ostatnich kilku latach. Oto kilka przykładów:

Niniejsza analiza nie jest w stanie objąć całości zagadnienia, z uwagi na obszerność materii odmianowej; w sposób świadomy nie ujmuje form diploidalnych. Mimo tego mam nadzieję, że opracowanie to stanie się pewnego rodzaju punktem odniesienia, do ewentualnej krytycznej oceny i może koniecznych uzupełnień. Wszystkich zainteresowanych analizą form rodzicielskich zarejestrowanych odmian, w szerszym wymiarze niż tu uczyniłem, odsyłam do internetowych baz danych:

AHS Daylily Cultivar Search:  http://www.daylilies.org/Daylily DB/

Tinker’s Gardens Daylily Database:  http://db.tinkersgardens.com/?script=1

Super-Mamas & Super Papas:

http://members.cox.net/hiddeninthecity/SUPER-MAMAS%20&%20SUPER-PAPAS.htm

Przedstawiając niniejsze opracowanie, pragnę zwrócić uwagę SZANOWNEGO HODOWCY, na konieczność wnikliwej analizy uzyskanego w wyniku krzyżowania materiału roślinnego, która powinna w wyniku żmudnego i niestety trwającego ok.6-7 lat procesu testowania i obserwacji doprowadzić do wyłowienia siewek mających walor „WIELKIEGO RODZICA”. Uzyskanie w swoim programie hodowlanym takich oryginalnych, niepowtarzalnych siewek, będzie skutkowało sukcesem w dalszej pracy nad wprowadzeniem do rejestru polskich odmian liliowców.